Emre Kongar'ın Resmi* İnternet Sitesi


Kitaplar

Green Bullet Makaleler

Green Bullet Articles in English

Sürekli Yazılar

Kitap Söyleşileri

Yazılar

Emre Kongar Özgeçmiş Kısa Özgeçmiş

Emre Kongar CV Curriculum Vitae (in English)

Güncel Güncel Arşivi

www.kongar.org Ana Sayfaya Geri Dönüş


 

AYDINLANMA

 

EMRE KONGAR

 

"DÜZENBAZ", "CANBAZ" VE "LEB DEĞMEZ"
 

Bizim düzeltme servisi bir alemdir:

Her bir arkadaş bir ansiklopedidir!

Ben "Bu 'düzenbaz'dan niye kurtulamıyoruz?" diye sorunca sevgili Enver Topaloğlu aşağıdaki açıklamayı yolladı:

"Türkçede b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z harfleri ünsüz harflerdir.

Ünsüz harfler 'seda' bakımından, 'teşekkül' noktası bakımından ve 'temas derecesi' bakımından sınıflandırılırlar.

Seda bakımından:

Sedalı ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z.

Sedasız ünsüzler: ç, f, h, k, p, s, ş, t.

Teşekkül noktası bakımından:

Dudak ünsüzleri: b, p, m.

Diş-dudak ünsüzleri: f, v.

Diş ünsüzleri: d, t, n, s, z.

Damak-diş ünsüzleri: c, ç, j, ş.

Ön damak ünsüzleri: g, k, l, r, y.

Arka damak ünsüzü: ğ.

Gırtlak ünsüzü: h.

Temas derecesi bakımından:

Temas derecesi tam olanlar: b, c, ç, d, g, k, p, t.

Teşekkülünde hava için dar bir geçit bulunan ünsüzler: f, ğ, h, j, s, ş, v,z.

Teşekkülünde hava için geniş bir geçit bulunan ünsüzler: m, n, r, y.

'n-m' değişimi:

Türkçede 'b'den önce 'n' bulunmaz, 'b' sesi kendinden önce gelen 'n'leri 'm'ye çevirir.

Bu duruma 'dudak ünsüzlerinin benzeşmesi' ya da 'dudaksıllaşma' denir.

m: Çift dudak ünsüzüdür.

n: Damak ünsüzüdür.

Dudak ünsüzü olan 'b', kendinden önce gelen 'n' ünsüzünü, kendisi gibi bir dudak ünsüzü olan 'm'ye dönüştürür:

saklan-baç > saklambaç

dolan-(mak)baç > dolambaç

ton-bul > tombul.

Bu değişim, başka dillerden Türkçeye geçen sözcüklerde sık görülür:

Can-baz (canıyla oynayan) > cambaz

'sümbül, kambur, çember, ambar, çarşamba, amber, kamber, zambak, tambur, tembel...'

Ancak bu değişiklik bileşik sözcüklerde ve özel isimlerde olmaz: 'Doğanbey, İstanbul, Binboğa, Safranbolu' 'Sonbahar, onbaşı, binbaşı, tonbalığı'."

* * *

Ve elbette birleşik sözcük olan "Düzenbaz"!

Böylece benim niçin "Canbaz"da ısrar ettiğimin bilimsel açıklaması da ortaya çıkmış oluyor: Çünkü o da birleşik isim: "Can" ve "Baz"!

Uzun sözün kısası, dilimizi de siyasetimizi de "düzenbazla"lardan ve "canbaz"lardan kurtarmanın pek bir yolu yok galiba!

* * *

Topaloğlu, yukardaki ilkelere göre ortaya çıkan bir aşık geleneğini, "Leb değmez"i de açıklıyor:

"Halk şairleri (âşıklar) arasında düzenlenen atışmaların en önemlisi de 'leb değmez', yani dudak ünsüzleri kullanılmaksızın şiir söylemektir.

Karşılaşmalar sırasında dudak ünsüzlerinin bulunmadığı dizelerin söylenebilmesi için iki dudak arasına iğne yerleştirilir."

İşte size Türkiye'den bir fotoğraf:

"Canbaz", "düzenbaz", folklor ve siyaset...


  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır.

Emre Kongar ile iletişim icin e-posta, site yöneticisi ile iletişim için e-posta

Son güncelleme tarihi 17 Haziran 2019

Valid HTML 4.01 Transitional